Gluten İntoleransı (Çölyak Hastalığı) Nedir?


GLUTEN İNTOLERANSI NEDİR?

Gluten; buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllarda ve bu tahıllardan elde edilen ürünlerde bulunan, genetik ve çevresel etmenlere bağlı olarak bazı bireylerin sindirmekte zorlandığı yada hiç sindiremediği bir protein cinsidir.

GLUTEN İNTOLERANSI (ÇÖLYAK HASTALIĞI) NEDİR?

Çölyak hastalığı (gluten intoleransı), buğday, arpa, yulaf ve çavdar gibi gluten içeren bazı tahıllarda bulunan gluten proteinlerine karı kronik reaksiyon gösteren, genetik kaynaklı ve ömür boyu süren bağışıklık sistemi hastalığıdır.Bu reaksiyon, ince bağırsaklardaki villuslarda tahribata neden olarak gıdaların malabsorbsiyonu ile sonuçlanır. Çölyak hastalığı olan kişiler,gluten içeren yiyecekler yediklerinde ,bağışıklık sistemleri ince bağırsağa zarar vererek bir yanıt olusturur. Hasara vücudun kendi bağışılık sistemi neden olduğu için, otoimmün bozukluk olarak adlandırılır. Besinler emilemediği için ayni zamanda emilim bozukluğu hastalığı olarak da adlandırılır.

Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır.Bazen gebelik , doğum , viral enfeksiyonlar ve bazı duygusal stresler sonrasında hastalık ortaya çıkabilir veya ilk kez aktif hale geçebilir.

ÇÖLYAK HASTALIĞININ BELiRTiLERi NELERDiR?

Çölyak hastalığının belirtileri çocuklar ve yetişkinlerde farklılık göstermektedir.
Çocuklarda özellikle karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabilir.

Yetişkinlerde ise; karın bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması, ishal, kusma, bezginlik, nedeni bilinmeyen karaciğer hastalıkları, büyüme geriliği, ağız içinde oluşan aftlar, iştahsızlık, gaz şikayetleri, eklem ve kemik ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler görülebilir.

Anne sütü alımının çölyak hastalığının üzerine de etkileri görülmüştür. Uzun süre anne sütü alan kişilerde çölyak hastalığının belirtileri daha geç ortaya çıkmaktadır.Hastalığın belirti ve bulguları , ortaya çıkış zamanı kişiden kişiye oldukça değişkenlik gösterir.

ÇÖLYAK HASTALIĞININ BAŞLICA BELİRTİLERİ

İshal, Kilo kaybı, Malnütrisyon, Anemi, Karın ağrısı, Kabızlık, Kronik yorgunluk, Halsizlik, Kemik sızısı, Kas krampları, Deri rahatsızlıkları ve baş ağrılarıdır.

Çölyak hastalığı tedavi edilmediği takdirde başka sorunlara da neden olabilmektedir.Bu sorunlar arasında en bilineni laktoz intoleransıdır. Bazı araştırmacılar gluten intoleransının bazı kişilerde mental fonksiyonları etkilediğine, çocuklarda ciddi içe kapanıklık, aspergens hastalığı, dikkat eksikliği (ADD) ve şizofreniye neden olduğuna inanmaktadırlar.

Başlangıçta azalmış besin depoları ve yetersizliklerini düzeltmek için diyet ekstra protein ,vitamin ve mineral ile desteklenmektedir.Emilim etkilendiği için anemi sık görülür. Aneminin niteliğine bağlı olarak demir ,folat ya da B12 vitamini ile tedavi edilmelidir.

Çölyak hastalığını teşhis etmek oldukça güçtür.Teşhis için kanda glutene karşı oluşan antikor seviyesi ölçülür.Bu hastalığı tedavi edici bir ilaç bulunmamaktadır. Gerektiğinde ekstra vitaminler alınabilir. Tek tedavi yöntemi gluten içeren gıdaların ömür boyu yasaklanmasıdır.

Buğday; koruyucu, koyulaştırıcı ve yapıştırıcı etkisi nedeniyle gıda teknolojisinde sıkça kullanılmaktadır. Bu yüzden çölyak hastaları ve ailelerine; besin hazırlama ve pişirmede dikkat edilmesi gereken kurallar, etiket okuma ve en önemlisi besin ögesi ihtiyaçlarını alternatif besinlerle karşılama öğretilmelidir.

Gluten içermeyen diyetle birlikte hastanın yakınmalarının kaybolması ,biyokimyasal bozuklukların düzelmesi,antikorların azalması ve ince bağırsak biyopsisi ile bağırsaktaki hasarın düzeldiğinin gösterilmesi konulan tanıyı doğrulamaktadır.Diyetin doğruluğunun ve güvenilirliğinin yanı sıra beslenme durumunun periyodik olarak değerlendirilmesi gereklidir.

Çölyak hastalığı olan bir bireyin tüketmemesi gereken besinler ; Buğday , Arpa , Çavdar , Yulaf , Buğday ürünü makarna, bulgur, irmik, şehriye, bisküvi , Malt kullanılan içecekler (bira, votka, cin vb) , Sakız ve çikolatalar ve ‘Gluten içerir’ ibaresi bulunan bütün paketli gıdalar ömür boyu yasaklanmalıdır.Bu gıdalar yerine tahıl grubundan pirinç ve mısır tüketilmesi güvenilirdir.Buğday ve diğer yasaklı gıdaların yerine tüketilebilecek besinler; patates , Kuru fasulye unu, mercimek unu, nohut unu, kestane unu , Glutensiz un ve ekmek çeşitleri , Karabuğday (greçka), kinoa, amarant.

Kişinin diğer besin gruplarından (et, süt, meyve, sebze) sağlıklı ve dengeli bir şekilde tüketmesinde bir sakınca yoktur.

Çölyak hastalığının ciddi bir özen istediği kesinlikle unutulmamalıdır.Bu yüzden çölyak hastaları ve ailelerine besin hazırlama ve pişirmede dikkat edilmesi gereken kurallar, etiket okuma ve en önemlisi besin ögesi ihtiyaçlarını alternatif besinlerle karşılama öğretilmelidir. Paketli gıdalar alınırken kesinlikle etiket okuma alışkanlığı kazanılması gerekir. Çölyak hastası olan bireyin yemeğinin hazırlanma ve sunum aşamalarında kesinlikle gluten içeren besinlerle teması bulunan kap kacak kullanılmamalıdır.

SAĞLIKLI BİREYLERİN GLUTENSİZ DİYET UYGULAMALARI DOĞRU MU?

Vücudumuz tüm besin gruplarına ihtiyaç duymaktadır. Zorunlu olmadıkça veya herhangi bir hastalık , alerji görülmedikçe hiçbir besin grubu diyetten tamamen çıkarılmamalıdır.

Sağlıklı bir bireyin zayıflama veya farklı amaçlarla glutensiz beslenmeye bağlı olarak diyetlerinden tahıl ürünlerini çıkarmaları bu bireylerde ciddi sorunlara yol açabilmektedir.

Glutensiz beslenmeye bağlı olarak tahıl grubunun yetersiz alınmasıyla vücudumuz için gerekli olan posa , B grubu vitaminleri ve bazı minerallerin alımında yetersizlikler oluşabilmektedir. Buna bağlı olarak emilim bozukluğu ve sindirim sistemi rahatsızlıkları görülebilmektedir.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir